Ders Detayı
Ders Tanımı
| Ders | Kodu | Yarıyıl | T+U Saat | Kredi | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|
| KOGNİTİF İŞİTME VE KONUŞMA ALGISI | ODJD1223405 | Bahar Dönemi | 2+0 | 2 | 6 |
| Ders Programı |
| Ön Koşul Dersleri | |
| Önerilen Seçmeli Dersler |
| Dersin Dili | Türkçe |
| Dersin Seviyesi | Doktora |
| Dersin Türü | Programa Bağlı Seçmeli |
| Dersin Koordinatörü | |
| Dersi Verenler | |
| Dersin Yardımcıları | |
| Dersin Amacı | İşitme sistemi ile bilişsel süreçler (çalışma belleği, dikkat, yürütücü işlevler, nöroplastisite) arasındaki çift yönlü etkileşimleri ve bu mekanizmaların gürültülü/karmaşık ortamlarda konuşma algısındaki rolünü kapsar. Ders; işitme kaybının bilişsel yük (cognitive load) ve demans/bilişsel gerileme ile ilişkisini, dinleme çabasının (listening effort) fizyolojik ve psikofiziksel ölçüm yöntemlerini (pupillometri, fNIRS, EEG/ERP, tepki süresi analizleri) ve üst düzey kortikal işlemleme mekanizmalarını eleştirel bir perspektifle ele alır. Ayrıca yaşlanma, santral işitsel işlemleme bozuklukları, işitme cihazı/koklear implant kullanımı ve bilişsel eğitim (cognitive training) gibi uygulamaların kognitif işitme üzerindeki yansımalarını inceleyerek kanıta dayalı yenilikçi araştırma ve değerlendirme modellerinin geliştirilmesini hedefler. |
| Dersin İçeriği | Bu ders; Kognitif İşitme Bilimine Giriş: İşitsel ve Bilişsel Sistemlerin Etkileşimi, Tarihsel Gelişim ve Teorik Çerçeve ,Bottom-Up (Aşağıdan Yukarıya) ve Top-Down (Yukarıdan Aşağıya) İşitsel İşlemleme Mekanizmaları,İşitsel Dikkat, Çalışma Belleği ve Yürütücü İşlevlerin Konuşma Algısındaki Rolü ,Gürültülü ve Karmaşık Ortamlarda Konuşma Algısı: Kokteyl Partisi Etkisi (Cocktail Party Effect) ve İşitsel Sahne Analizi (ASA) ,Dinleme Çabası (Listening Effort) ve Bilişsel Yük (Cognitive Load) Kavramları: Teorik Modeller (Ease, RAMSBALD) ,Dinleme Çabasının Objektif Ölçüm Yöntemleri I: Otonomik / Biyometrik Yanıtlar (Pupillometri, Skin Conductance),Dinleme Çabasının Objektif Ölçüm Yöntemleri II: Elektroensefalografi (EEG), Kortikal ERP'ler (P300, MMN, N400) ve fNIRS ,Ara Sınav ,İkili Görev (Dual-Task) Paradigmaları, Psikofiziksel Testler ve Tepki Süresi Analizleri ,İşitme Kaybı, Bilişsel Gerileme ve Demans İlişkisi: Nörobiyolojik Hipotezler ve Bilişsel Yedek (Cognitive Reserve),Yaşlanan Beyinde İşitsel-Kognitif Plastisite ve Presbiakuzinin Bilişsel Boyutu ,İşitme Cihazları ve Koklear İmplantların Bilişsel Yük ve Kognitif Fonksiyonlar Üzerindeki Etkisi,İşitsel-Kognitif Eğitim (Cognitive Hearing Training) ve Rehabilitasyon Yazılımlarının Tasarım İlkeleri ,Santral İşitsel İşlemleme Bozukluğu (SİİB) ile Kognitif Bozuklukların Ayırıcı Tanısı ve Nöro-Odyolojik Yaklaşımlar,Kognitif Odyolojide Gelecek Trendleri: Yapay Zekâ, Biyomarkerlar ve Kişiselleştirilmiş İşitsel Cihaz Algoritmaları ,Özgün Kognitif İşitme / Konuşma Algısı Araştırma ve Proje Sunumları, Genel Sınav; konularını içermektedir. |
| Dersin Öğrenme Kazanımları | Öğretim Yöntemleri | Ölçme Yöntemleri |
| 1. İşitsel girdi ile bilişsel süreçler (çalışma belleği, dikkat, yürütücü işlevler) arasındaki etkileşimi, dinleme çabasını, bilişsel yükü ve işitme kaybı-demans ilişkisine dair nörobiyolojik mekanizmaları eleştirel olarak analiz eder. | ||
| 2. Karmaşık işitsel senaryolarda dinleme çabasını, bilişsel yükü ve konuşma algısını nesnel ve psikofiziksel yöntemlerle (pupillometri, EEG/ERP, fNIRS, ikili görev/dual-task paradigmaları) ölçümleyen özgün bir kognitif işitme değerlendirme veya rehabilitasyon/eğitim protokolü tasarlar. | ||
| 3. Kognitif odyoloji ve konuşma algısı alanındaki translasyonel ve klinik literatürü değerlendirerek uluslararası kanıta dayalı standartlara uygun özgün bir bilimsel araştırma, deneysel model veya klinik müdahale projesi kurgular. |
| Öğretim Yöntemleri: | |
| Ölçme Yöntemleri: |
Ders Akışı
| Sıra | Konular | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Kognitif İşitme Bilimine Giriş: İşitsel ve Bilişsel Sistemlerin Etkileşimi, Tarihsel Gelişim ve Teorik Çerçeve | |
| 2 | Bottom-Up (Aşağıdan Yukarıya) ve Top-Down (Yukarıdan Aşağıya) İşitsel İşlemleme Mekanizmaları | |
| 3 | İşitsel Dikkat, Çalışma Belleği ve Yürütücü İşlevlerin Konuşma Algısındaki Rolü | |
| 4 | Gürültülü ve Karmaşık Ortamlarda Konuşma Algısı: Kokteyl Partisi Etkisi (Cocktail Party Effect) ve İşitsel Sahne Analizi (ASA) | |
| 5 | Dinleme Çabası (Listening Effort) ve Bilişsel Yük (Cognitive Load) Kavramları: Teorik Modeller (Ease, RAMSBALD) | |
| 6 | Dinleme Çabasının Objektif Ölçüm Yöntemleri I: Otonomik / Biyometrik Yanıtlar (Pupillometri, Skin Conductance) | |
| 7 | Dinleme Çabasının Objektif Ölçüm Yöntemleri II: Elektroensefalografi (EEG), Kortikal ERP'ler (P300, MMN, N400) ve fNIRS | |
| 8 | Ara Sınav | |
| 9 | İkili Görev (Dual-Task) Paradigmaları, Psikofiziksel Testler ve Tepki Süresi Analizleri | |
| 10 | İşitme Kaybı, Bilişsel Gerileme ve Demans İlişkisi: Nörobiyolojik Hipotezler ve Bilişsel Yedek (Cognitive Reserve) | |
| 11 | Yaşlanan Beyinde İşitsel-Kognitif Plastisite ve Presbiakuzinin Bilişsel Boyutu | |
| 12 | İşitme Cihazları ve Koklear İmplantların Bilişsel Yük ve Kognitif Fonksiyonlar Üzerindeki Etkisi | |
| 13 | İşitsel-Kognitif Eğitim (Cognitive Hearing Training) ve Rehabilitasyon Yazılımlarının Tasarım İlkeleri | |
| 14 | Santral İşitsel İşlemleme Bozukluğu (SİİB) ile Kognitif Bozuklukların Ayırıcı Tanısı ve Nöro-Odyolojik Yaklaşımlar | |
| 15 | Kognitif Odyolojide Gelecek Trendleri: Yapay Zekâ, Biyomarkerlar ve Kişiselleştirilmiş İşitsel Cihaz Algoritmaları | |
| 16 | Özgün Kognitif İşitme / Konuşma Algısı Araştırma ve Proje Sunumları, Genel Sınav |
| Kaynak |
| Kognitif odyoloji, dinleme çabası, bilişsel yük, pupillometri, EEG ve konuşma algısı alanlarında SCI / SCI-Expanded (Q1-Q3) indeksli uluslararası hakemli dergilerde (Ear and Hearing, Hearing Research, Trends in Hearing, Journal of Speech, Language, and Hearing Research, Frontiers in Neuroscience / Frontiers in Aging Neuroscience, Neuropsychologia vb.) son 5 yılda yayımlanmış güncel araştırmalar ve derlemeler. |
Dersin Program Yeterliliklerine Katkısı
| Dersin Program Yeterliliklerine Katkısı | |||||||
| No | Program Yeterliliği | Katkı Düzeyi | |||||
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | |||
| 1 | İşitme ve denge sistemlerinin patofizyolojisi, nörofizyolojisi ile moleküler, genetik ve rejeneratif tedavi yaklaşımlarına ilişkin güncel ve ileri düzey bilgileri akademik eğitim ve öğretim süreçlerine aktarır. | X | |||||
| 2 | Farmakoloji, biyoistatistik, kognitif fonksiyonlar, sinyal işleme ve halk sağlığı gibi ilişkili disiplinlerin yöntem ve araçlarını bilgi, medya ve teknoloji okuryazarlığı becerileriyle odyolojik problemlere entegre ederek özgün kuramsal çözümler üretir. | X | |||||
| 3 | Pediatrik, geriatrik veya özel popülasyonlarda işitsel, vestibüler ve kognitif süreçleri değerlendirmeye yönelik eleştirel düşünme ve karmaşık problem çözme becerileriyle ileri teknoloji destekli yeni tanı ve ölçüm yöntemleri geliştirir. | X | |||||
| 4 | Tinnitus, azalmış ses toleransı, vestibüler bozukluklar, işitsel işlemleme sorunları ve implant/amplifikasyon süreçlerinde araştırma alanına yönelik yaratıcı ve kanıta dayalı yenilikçi rehabilitasyon modelleri tasarlar. | X | |||||
| 5 | Odyoloji alanındaki karmaşık bir araştırma hipotezini biyoistatistiksel ve metodolojik ilkelere uygun olarak yansıtıcı düşünme yaklaşımlarıyla kurgular. | X | |||||
| 6 | Odyoloji alanındaki özgün bir araştırmayı veya yenilikçi bir uygulamayı akademik yazma standartları ve girişimcilik yaklaşımıyla ulusal veya uluslararası hakemli dergilerde yayımlar. | X | |||||
| 7 | Lisans düzeyinde araştırma/öğretim asistanlığı süreçleri ile disiplinler arası bilimsel projeleri esneklik, takım uyumu ve zaman yönetimi ilkeleri doğrultusunda yönetir. | X | |||||
| 8 | Odyolojideki ileri düzey bulguları, teknolojik yenilikleri ve özgün bilimsel görüşlerini uzman tıp ve sağlık profesyonelleriyle yürütülen tartışmalarda etkili iletişim becerileriyle savunur. | X | |||||
| 9 | Odyoloji ve işitme bilimlerindeki uluslararası güncel yayınları en az Avrupa Dil Portföyü C1 düzeyinde bir yabancı dil kullanarak bilimsel platformlarda sunar. | X | |||||
| 10 | İşitme ve denge sağlığı kapsamasındaki toplum tabanlı çalışmalarda belirsizlik, etik ve kültürel boyutları kapsayan sorunların çözümünde profesyonellik, toplumsal duyarlılık ve öznel iyi oluş ilkeleri doğrultusunda stratejik süreçleri yönetir. | X | |||||
Değerlendirme Sistemi
| Katkı Düzeyi | Mutlak Değerlendirme | |
| Ara Sınavın Başarıya Oranı | 50 | |
| Genel Sınavın Başarıya Oranı | 50 | |
| Toplam | 100 | |
| AKTS / İşyükü Tablosu | ||||||
| Etkinlik | Sayı | Süresi (Saat) | Toplam İş Yükü (Saat) | |||
| Toplam İş Yükü (Saat) | 0 | |||||
| Dersin AKTS Kredisi = Toplam İş Yükü (Saat)/30*=(0/30) | 0 | |||||
| Dersin AKTS Kredisi: *30 saatlik çalışma 1 AKTS kredisi sayılmaktadır. | ||||||
Dersin Detaylı Bilgileri
Ders Tanımı
| Ders | Kodu | Yarıyıl | T+U Saat | Kredi | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|
| KOGNİTİF İŞİTME VE KONUŞMA ALGISI | ODJD1223405 | Bahar Dönemi | 2+0 | 2 | 6 |
| Ders Programı |
| Ön Koşul Dersleri | |
| Önerilen Seçmeli Dersler |
| Dersin Dili | Türkçe |
| Dersin Seviyesi | Doktora |
| Dersin Türü | Programa Bağlı Seçmeli |
| Dersin Koordinatörü | |
| Dersi Verenler | |
| Dersin Yardımcıları | |
| Dersin Amacı | İşitme sistemi ile bilişsel süreçler (çalışma belleği, dikkat, yürütücü işlevler, nöroplastisite) arasındaki çift yönlü etkileşimleri ve bu mekanizmaların gürültülü/karmaşık ortamlarda konuşma algısındaki rolünü kapsar. Ders; işitme kaybının bilişsel yük (cognitive load) ve demans/bilişsel gerileme ile ilişkisini, dinleme çabasının (listening effort) fizyolojik ve psikofiziksel ölçüm yöntemlerini (pupillometri, fNIRS, EEG/ERP, tepki süresi analizleri) ve üst düzey kortikal işlemleme mekanizmalarını eleştirel bir perspektifle ele alır. Ayrıca yaşlanma, santral işitsel işlemleme bozuklukları, işitme cihazı/koklear implant kullanımı ve bilişsel eğitim (cognitive training) gibi uygulamaların kognitif işitme üzerindeki yansımalarını inceleyerek kanıta dayalı yenilikçi araştırma ve değerlendirme modellerinin geliştirilmesini hedefler. |
| Dersin İçeriği | Bu ders; Kognitif İşitme Bilimine Giriş: İşitsel ve Bilişsel Sistemlerin Etkileşimi, Tarihsel Gelişim ve Teorik Çerçeve ,Bottom-Up (Aşağıdan Yukarıya) ve Top-Down (Yukarıdan Aşağıya) İşitsel İşlemleme Mekanizmaları,İşitsel Dikkat, Çalışma Belleği ve Yürütücü İşlevlerin Konuşma Algısındaki Rolü ,Gürültülü ve Karmaşık Ortamlarda Konuşma Algısı: Kokteyl Partisi Etkisi (Cocktail Party Effect) ve İşitsel Sahne Analizi (ASA) ,Dinleme Çabası (Listening Effort) ve Bilişsel Yük (Cognitive Load) Kavramları: Teorik Modeller (Ease, RAMSBALD) ,Dinleme Çabasının Objektif Ölçüm Yöntemleri I: Otonomik / Biyometrik Yanıtlar (Pupillometri, Skin Conductance),Dinleme Çabasının Objektif Ölçüm Yöntemleri II: Elektroensefalografi (EEG), Kortikal ERP'ler (P300, MMN, N400) ve fNIRS ,Ara Sınav ,İkili Görev (Dual-Task) Paradigmaları, Psikofiziksel Testler ve Tepki Süresi Analizleri ,İşitme Kaybı, Bilişsel Gerileme ve Demans İlişkisi: Nörobiyolojik Hipotezler ve Bilişsel Yedek (Cognitive Reserve),Yaşlanan Beyinde İşitsel-Kognitif Plastisite ve Presbiakuzinin Bilişsel Boyutu ,İşitme Cihazları ve Koklear İmplantların Bilişsel Yük ve Kognitif Fonksiyonlar Üzerindeki Etkisi,İşitsel-Kognitif Eğitim (Cognitive Hearing Training) ve Rehabilitasyon Yazılımlarının Tasarım İlkeleri ,Santral İşitsel İşlemleme Bozukluğu (SİİB) ile Kognitif Bozuklukların Ayırıcı Tanısı ve Nöro-Odyolojik Yaklaşımlar,Kognitif Odyolojide Gelecek Trendleri: Yapay Zekâ, Biyomarkerlar ve Kişiselleştirilmiş İşitsel Cihaz Algoritmaları ,Özgün Kognitif İşitme / Konuşma Algısı Araştırma ve Proje Sunumları, Genel Sınav; konularını içermektedir. |
| Dersin Öğrenme Kazanımları | Öğretim Yöntemleri | Ölçme Yöntemleri |
| 1. İşitsel girdi ile bilişsel süreçler (çalışma belleği, dikkat, yürütücü işlevler) arasındaki etkileşimi, dinleme çabasını, bilişsel yükü ve işitme kaybı-demans ilişkisine dair nörobiyolojik mekanizmaları eleştirel olarak analiz eder. | ||
| 2. Karmaşık işitsel senaryolarda dinleme çabasını, bilişsel yükü ve konuşma algısını nesnel ve psikofiziksel yöntemlerle (pupillometri, EEG/ERP, fNIRS, ikili görev/dual-task paradigmaları) ölçümleyen özgün bir kognitif işitme değerlendirme veya rehabilitasyon/eğitim protokolü tasarlar. | ||
| 3. Kognitif odyoloji ve konuşma algısı alanındaki translasyonel ve klinik literatürü değerlendirerek uluslararası kanıta dayalı standartlara uygun özgün bir bilimsel araştırma, deneysel model veya klinik müdahale projesi kurgular. |
| Öğretim Yöntemleri: | |
| Ölçme Yöntemleri: |
Ders Akışı
| Sıra | Konular | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Kognitif İşitme Bilimine Giriş: İşitsel ve Bilişsel Sistemlerin Etkileşimi, Tarihsel Gelişim ve Teorik Çerçeve | |
| 2 | Bottom-Up (Aşağıdan Yukarıya) ve Top-Down (Yukarıdan Aşağıya) İşitsel İşlemleme Mekanizmaları | |
| 3 | İşitsel Dikkat, Çalışma Belleği ve Yürütücü İşlevlerin Konuşma Algısındaki Rolü | |
| 4 | Gürültülü ve Karmaşık Ortamlarda Konuşma Algısı: Kokteyl Partisi Etkisi (Cocktail Party Effect) ve İşitsel Sahne Analizi (ASA) | |
| 5 | Dinleme Çabası (Listening Effort) ve Bilişsel Yük (Cognitive Load) Kavramları: Teorik Modeller (Ease, RAMSBALD) | |
| 6 | Dinleme Çabasının Objektif Ölçüm Yöntemleri I: Otonomik / Biyometrik Yanıtlar (Pupillometri, Skin Conductance) | |
| 7 | Dinleme Çabasının Objektif Ölçüm Yöntemleri II: Elektroensefalografi (EEG), Kortikal ERP'ler (P300, MMN, N400) ve fNIRS | |
| 8 | Ara Sınav | |
| 9 | İkili Görev (Dual-Task) Paradigmaları, Psikofiziksel Testler ve Tepki Süresi Analizleri | |
| 10 | İşitme Kaybı, Bilişsel Gerileme ve Demans İlişkisi: Nörobiyolojik Hipotezler ve Bilişsel Yedek (Cognitive Reserve) | |
| 11 | Yaşlanan Beyinde İşitsel-Kognitif Plastisite ve Presbiakuzinin Bilişsel Boyutu | |
| 12 | İşitme Cihazları ve Koklear İmplantların Bilişsel Yük ve Kognitif Fonksiyonlar Üzerindeki Etkisi | |
| 13 | İşitsel-Kognitif Eğitim (Cognitive Hearing Training) ve Rehabilitasyon Yazılımlarının Tasarım İlkeleri | |
| 14 | Santral İşitsel İşlemleme Bozukluğu (SİİB) ile Kognitif Bozuklukların Ayırıcı Tanısı ve Nöro-Odyolojik Yaklaşımlar | |
| 15 | Kognitif Odyolojide Gelecek Trendleri: Yapay Zekâ, Biyomarkerlar ve Kişiselleştirilmiş İşitsel Cihaz Algoritmaları | |
| 16 | Özgün Kognitif İşitme / Konuşma Algısı Araştırma ve Proje Sunumları, Genel Sınav |
| Kaynak |
| Kognitif odyoloji, dinleme çabası, bilişsel yük, pupillometri, EEG ve konuşma algısı alanlarında SCI / SCI-Expanded (Q1-Q3) indeksli uluslararası hakemli dergilerde (Ear and Hearing, Hearing Research, Trends in Hearing, Journal of Speech, Language, and Hearing Research, Frontiers in Neuroscience / Frontiers in Aging Neuroscience, Neuropsychologia vb.) son 5 yılda yayımlanmış güncel araştırmalar ve derlemeler. |
Dersin Program Yeterliliklerine Katkısı
| Dersin Program Yeterliliklerine Katkısı | |||||||
| No | Program Yeterliliği | Katkı Düzeyi | |||||
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | |||
| 1 | İşitme ve denge sistemlerinin patofizyolojisi, nörofizyolojisi ile moleküler, genetik ve rejeneratif tedavi yaklaşımlarına ilişkin güncel ve ileri düzey bilgileri akademik eğitim ve öğretim süreçlerine aktarır. | X | |||||
| 2 | Farmakoloji, biyoistatistik, kognitif fonksiyonlar, sinyal işleme ve halk sağlığı gibi ilişkili disiplinlerin yöntem ve araçlarını bilgi, medya ve teknoloji okuryazarlığı becerileriyle odyolojik problemlere entegre ederek özgün kuramsal çözümler üretir. | X | |||||
| 3 | Pediatrik, geriatrik veya özel popülasyonlarda işitsel, vestibüler ve kognitif süreçleri değerlendirmeye yönelik eleştirel düşünme ve karmaşık problem çözme becerileriyle ileri teknoloji destekli yeni tanı ve ölçüm yöntemleri geliştirir. | X | |||||
| 4 | Tinnitus, azalmış ses toleransı, vestibüler bozukluklar, işitsel işlemleme sorunları ve implant/amplifikasyon süreçlerinde araştırma alanına yönelik yaratıcı ve kanıta dayalı yenilikçi rehabilitasyon modelleri tasarlar. | X | |||||
| 5 | Odyoloji alanındaki karmaşık bir araştırma hipotezini biyoistatistiksel ve metodolojik ilkelere uygun olarak yansıtıcı düşünme yaklaşımlarıyla kurgular. | X | |||||
| 6 | Odyoloji alanındaki özgün bir araştırmayı veya yenilikçi bir uygulamayı akademik yazma standartları ve girişimcilik yaklaşımıyla ulusal veya uluslararası hakemli dergilerde yayımlar. | X | |||||
| 7 | Lisans düzeyinde araştırma/öğretim asistanlığı süreçleri ile disiplinler arası bilimsel projeleri esneklik, takım uyumu ve zaman yönetimi ilkeleri doğrultusunda yönetir. | X | |||||
| 8 | Odyolojideki ileri düzey bulguları, teknolojik yenilikleri ve özgün bilimsel görüşlerini uzman tıp ve sağlık profesyonelleriyle yürütülen tartışmalarda etkili iletişim becerileriyle savunur. | X | |||||
| 9 | Odyoloji ve işitme bilimlerindeki uluslararası güncel yayınları en az Avrupa Dil Portföyü C1 düzeyinde bir yabancı dil kullanarak bilimsel platformlarda sunar. | X | |||||
| 10 | İşitme ve denge sağlığı kapsamasındaki toplum tabanlı çalışmalarda belirsizlik, etik ve kültürel boyutları kapsayan sorunların çözümünde profesyonellik, toplumsal duyarlılık ve öznel iyi oluş ilkeleri doğrultusunda stratejik süreçleri yönetir. | X | |||||
Değerlendirme Sistemi
| Katkı Düzeyi | Mutlak Değerlendirme | |
| Ara Sınavın Başarıya Oranı | 50 | |
| Genel Sınavın Başarıya Oranı | 50 | |
| Toplam | 100 | |